To nie jest wyłącznie praca archiwalna. To praca nad pamięcią – nad tym, by głosy, które zamilkły na zawsze, zostały usłyszane i zachowane dla przyszłych pokoleń.
W latach 2024–2025 zrealizowany został pierwszy etap projektu, który przyniósł bardzo wymierne efekty. W jego ramach opracowano łącznie 1100 jednostek archiwalnych oraz wykonano 14 040 skanów dokumentów. Za tymi liczbami kryją się setki indywidualnych historii – uratowanych przed zapomnieniem i fizycznym zniszczeniem. Był to etap intensywnej pracy, który stworzył solidny fundament dla dalszych działań.
Dzisiejszy projekt – „Cyfrowe Archiwum Dzieci Zamojszczyzny – etap II” – stanowi bezpośrednią kontynuację tamtych działań, ale jednocześnie ich znaczące rozszerzenie. W nowym etapie planujemy zdigitalizować około 3500 jednostek archiwalnych, co przełoży się na ponad 30 tysięcy skanów. Każda z tych jednostek to kolejny fragment historii – konkretne dziecko, konkretna biografia i konkretny ślad życia, który zostaje ocalony.
Projekt będzie realizowany w latach 2026–2027, a jego całkowity budżet wynosi 174 600 zł. Z tej kwoty 124 600 zł stanowi dofinansowanie w ramach programu „Kultura Cyfrowa” Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, natomiast 50 000 zł to dotacja celowa udzielona przez Miasto Zamość. W pierwszym roku realizacji – 2026 – zaplanowano działania o wartości 84 900 zł, a w roku 2027 – 89 700 zł.
Jednak cyfrowe archiwum to nie tylko proces digitalizacji. To także odpowiedzialność za to, w jaki sposób te historie będą obecne w przestrzeni publicznej i edukacyjnej.
Dlatego rozwijamy wystawę „By pamięć przetrwała…”, której pierwsza odsłona – przygotowana w ramach pierwszego etapu projektu przez dr. Janusza Kłapcia w formie tradycyjnych roll-upów – opowiadała o wysiedleniach ludności Zamojszczyzny w latach 1942–1943, w tym również o losach Dzieci Zamojszczyzny. W nowej odsłonie wystawa zostanie udostępniona w szerszej formie cyfrowej, także w wersjach językowych: angielskiej i niemieckiej. Naszym celem jest, aby mogła wyjść poza bibliotekę i docierać do odbiorców w różnych krajach i środowiskach.
Istotnym uzupełnieniem projektu będą działania edukacyjne: webinar „Rola pamięci historycznej w dydaktyce szkolnej na przykładzie scenariusza zajęć z historii: Dzieci Zamojszczyzny” oraz warsztaty dla młodzieży „Nie było kiedy płakać… Śladami Dzieci Zamojszczyzny w historycznej przestrzeni Zamościa”. Ich celem jest nie tylko przekazywanie wiedzy, ale także budowanie wrażliwości i świadomego kontaktu z historią.
Projekt realizowany jest we współpracy z instytucjami i środowiskami, dla których pamięć o Dzieciach Zamojszczyzny pozostaje szczególnie ważna. Wspierają nas m.in. Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie oraz Archiwum Państwowe w Zamościu. Szczególne znaczenie ma dla nas współpraca ze środowiskami samych Dzieci Zamojszczyzny – w tym ze Związkiem Byłych Więźniów Politycznych Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych – Zarządem Okręgowym „Środowisko Dzieci Zamojszczyzny” w Zamościu oraz Związkiem Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych – Oddziałem w Zamościu.
Mamy pełną świadomość, że czas działa przeciwko nam. Wiele materiałów jest w złym stanie, a wiele historii istnieje już tylko w prywatnych zbiorach i pamięci świadków. Dlatego każda decyzja o kontynuacji tego projektu jest jednocześnie decyzją o ocaleniu tego, co może zostać utracone bezpowrotnie.
Ten projekt nie jest więc wyłącznie zadaniem do wykonania. Jest wyborem – pomiędzy zapomnieniem a pamięcią, pomiędzy ciszą a obecnością tych, którzy nie mogą już mówić sami za siebie.
Dzisiejsze spotkanie było okazją do wręczenia podziękowań – w pierwszej kolejności osobom, które od lat zajmują się tematyką wysiedleń oraz Dzieci Zamojszczyzny, podejmując ją zarówno w badaniach, jak i w mediach lokalnych oraz ogólnopolskich. To autorzy i badacze konsekwentnie zgłębiający tę trudną historię. Dyplomy uznania wręczył prezydent Rafał Zwolak. Otrzymali je: Sławomir Białas, ks. prof. Czesław Galek, Jadwiga Hereta, Agnieszka Jaczyńska, Bogdan Jędruszko, Janusz Kawałko, dr Janusz Kłapeć, dr Łukasz Kot, dr Beata Kozaczyńska, Kazimierz J. Latuch, Marek Madej, Małgorzata Mazur, Zygmunt Nosal, Bogdan Nowak, Agnieszka Piela, Małgorzata Karolina Piekarska, Anna Rudy, Małgorzata Sobczuk , Anna Szewc, Tomek Tomczewski, Leszek Wójtowicz.
„Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – Państwowego Funduszu Celowego”
Napisz komentarz
Komentarze